Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội hiện đại trong kỷ nguyên mới

Quy hoạch Thủ đô theo tầm nhìn chiến lược 100 năm 

Theo Nghị quyết số 158/NQ-CP, chương trình xác định nhiều nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại, trung tâm đổi mới sáng tạo, KHCN và tăng trưởng của cả nước. 

Một trong những nội dung trọng tâm của Chương trình hành động là tổ chức triển khai hiệu quả Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng hệ thống quy hoạch các địa phương trong vùng. 

Theo định hướng, Hà Nội sẽ chuyển từ mô hình "quy hoạch tĩnh" sang "quy hoạch động và mở", ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và mô hình bản sao số đô thị (Urban Digital Twin) trong quản lý và phát triển đô thị. 

Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng Thủ đô theo định hướng "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", mở rộng không gian phát triển gắn với hạ tầng kết nối hiện đại và các động lực tăng trưởng mới. 

Chương trình hành động xác định mô hình phát triển Hà Nội theo cấu trúc đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực và đa trung tâm. Trong đó, Hà Nội giữ vai trò đô thị hạt nhân trung tâm, kết nối vùng và liên vùng quốc tế; các đô thị thuộc các tỉnh lân cận được định hướng trở thành hệ thống đô thị vệ tinh, chia sẻ áp lực dân số, hạ tầng và tạo động lực phát triển cho toàn vùng. 

Cấu trúc phát triển mới cũng cụ thể hóa quá trình chuyển đổi từ mô hình "đơn cực tập trung" sang "đa cực - đa trung tâm", hình thành các trục động lực phát triển chuyên biệt, các vành đai đô thị và hành lang kinh tế liên kết chặt chẽ với vùng Thủ đô và cả nước. 

Không gian phát triển Thủ đô được định hướng lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa trung tâm. Hệ thống sông Đuống, Đáy, Nhuệ, Tô Lịch cùng vùng rừng đặc dụng Ba Vì sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát huy giá trị để hình thành hành lang xanh và nền tảng sinh thái bền vững cho đô thị. 

Theo Chương trình hành động, việc phát triển đô thị phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn thiên nhiên, di sản văn hóa với nhu cầu phát triển hiện đại; đồng thời tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng môi trường sống. 

Hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị vào năm 2030 

Về phát triển hạ tầng, Chính phủ yêu cầu tập trung nguồn lực xây dựng hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại nhằm tăng cường liên kết nội vùng và liên vùng, mở rộng không gian phát triển của Thủ đô. 

Trong đó, hệ thống đường sắt đô thị được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Hà Nội phấn đấu hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị vào năm 2030, từng bước làm chủ công nghệ đầu tư, vận hành và quản lý. Mục tiêu đến năm 2030 làm chủ ít nhất 50% khối lượng công việc và tiến tới làm chủ hoàn toàn vào năm 2050. 

Cùng với đó là nghiên cứu phát triển các tuyến đường sắt tốc độ cao, đường sắt kết nối vùng, cảng thủy nội địa và hệ thống giao thông kết nối sân bay. 

Thành phố cũng được yêu cầu đẩy mạnh đầu tư hệ thống cấp nước, thoát nước, chống ngập; nâng cấp hệ thống đê điều, công trình chuyển nước kết hợp tạo cảnh quan đô thị. Mục tiêu đến năm 2030 cơ bản giải quyết tình trạng úng ngập khu vực nội đô. 

Một định hướng quan trọng khác là phát triển các đô thị nén, đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng). Theo đó, các khu đô thị mới sẽ được tổ chức xung quanh các đầu mối giao thông công cộng nhằm giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo động lực phát triển các chuỗi đô thị thông minh kết nối với khu vực trung tâm. 

Việc quản lý đô thị sẽ được thực hiện trên nền tảng tích hợp hạ tầng số, dữ liệu đô thị, năng lượng xanh và quản trị số. Hà Nội cũng sẽ tiếp tục nghiên cứu phát triển không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao; ưu tiên mở rộng diện tích cây xanh, mặt nước và các công trình công cộng. 

Bên cạnh đó, Chính phủ yêu cầu xây dựng các cơ chế hỗ trợ chuyển đổi giao thông xanh, thúc đẩy sử dụng phương tiện công cộng, từng bước kiểm soát phương tiện cơ giới cá nhân nhằm giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường. 

Hoàn thành cải tạo các chung cư cũ nguy hiểm 

Theo lộ trình đến năm 2030, Hà Nội sẽ đẩy mạnh tái cấu trúc không gian đô thị, tập trung cải tạo các khu chung cư cũ gắn với chỉnh trang và tái thiết các khu vực đô thị lân cận. 

Đặc biệt, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ nguy hiểm cấp D; đồng thời tái thiết các khu đô thị có hạ tầng xuống cấp để hình thành những khu đô thị hiện đại, đa chức năng và chất lượng sống cao hơn. 

Chương trình hành động cũng yêu cầu nghiên cứu các chính sách đột phá về đất đai và tài chính nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận quỹ đất, nguồn vốn để phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và các loại hình nhà ở phục vụ nhu cầu của người dân. 

Song song với đó là việc di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm, các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng và y tế không còn phù hợp quy hoạch ra khỏi khu vực nội đô, gắn với quản lý chặt chẽ quỹ đất sau di dời. 

Xây dựng Hà Nội thành trung tâm KHCN và đổi mới sáng tạo 

Chính phủ xác định Hà Nội phải trở thành trung tâm KHCN, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị cao của cả nước, có năng lực cạnh tranh ngang tầm với các đô thị tiên tiến trong khu vực. 

Trong thời gian tới, thành phố sẽ ưu tiên phát triển các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, điện toán, Internet vạn vật (IoT), công nghệ sinh thái và các ngành công nghiệp sáng tạo. 

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ đẩy mạnh phát triển các ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng, logistics, y tế chất lượng cao, giáo dục chất lượng cao và công nghiệp văn hóa. 

Theo định hướng của Chương trình hành động, trước năm 2030 sẽ hình thành Trung tâm tài chính dọc trục hồ Hoàn Kiếm - Hồ Tây - sông Hồng; phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, "thung lũng công nghệ", vườn ươm doanh nghiệp công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ của Thủ đô. 

Việc triển khai Chương trình hành động được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để Hà Nội phát huy vai trò trung tâm chính trị, hành chính quốc gia; đồng thời trở thành cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và đô thị hiện đại mang tầm khu vực trong giai đoạn phát triển mới.